مشهد را همه گردشگران با حرم امام هشتم شیعیان به عنوان مهم ترین جاذبه گردشگری مذهبی ایران می شناسند. در کنار اینها بناهای تاریخی این شهر چون مسجد جامع گوهر شاد و نیز ییلاقات زیبای اطراف این شهر، دیگر جاذبه های گردشگری این شهر تلقی می شوند. کمتر کسی مشهد را با یک کلیسا به عنوان یک بنای تاریخی به یاد می آورد. با این حال کلیسای مسروپ مقدس مشهد در میدان ده دی این شهر، نشان دهنده آن است که ظرفیت های گردشگری این شهر بیش از این حرف هاست. کلیسایی که در فهرست آثار ملی ایران نیز به ثبت رسیده. در این یادداشت با هم نگاهی به تاریخچه و معماری این بنای مذهبی خواهیم داشت.

 

کلیسای مسروپ مقدس مشهد کجاست

 

تاریخچه کلیسای مسروپ مقدس مشهد

تاریخچه حضور ارامنه در ایران به اواخر پادشاهی ماد در ایران بر می گردد. از آن دوران تا اواخر قرن شانزدهم میلادی مهاجرینی به طور پراکنده و گاه موقت و گاه دائم از سرزمین فعلی ارمنستان به ایران مهاجرت می کرده اند. با این حال به دلیل پراکندگی و ناپایداری های جمعیتی، حضور ارامنه در ایران تا قبل از قرن هفدهم هیچگاه به صورت اثرگذار در نیامد. ارامنه تا قبل از این زمان به عنوان یکی از گروه های صاحب ساز و کار و نظام مشخص در ایران نبودند و حضورشان منجر به ساخت بناها و نهادهای مخصوص و اجتماعات تعریف شده همچون کلیسای مسروپ مقدس مشهد نشد.

نخستین کوچ دسته جمعی ارامنه به ایران مربوط به قرن سیزدهم میلادی و بعد از حمله تاتارها می شود. این افراد در مراغه و تبریز ساکن شده بودند. در قرن چهاردهم نیز گروهی از مبلغان کاتولیک به ایران آمده و دیرهایی در دو شهر ارمنی نشین ایران ساختند. در قرن هفدهم، مهاجرت های اصلی و نظام مند ارامنه به ایران اتفاق افتاد که بسیار از آنها دلایل سیاسی و تاریخی داشت. این کوچ ناشی از جنگ های میان عثمانی و صفوی بود. در دوره شاه عباس صفوی 7 هزار خانواده ارمنی و 12 کلیسای ثبت شده در تبریز وجود داشت.

تعداد این ارامنه به اندازه ای در این دوران زیاد شد که دیگر دو مرکز اصلی ارمنی نشین کفاف آنها را نمی داد و تعدادی آنها به شهرهای دیگر مثل اصفهان منتقل شدند. با پیشرفت اقتصادی ارامنه در ایران به ویژه در شهر اصفهان و ورود آنن به مشاغلی چون بازرگانی، پایگاه اجتماعی و اقتصادی این گروه در ایران به تدریج محکم تر شد. این موضوع باعث شد آنها به ساخت کلیساها، مدارس و بناهای مخصوص خود پرداخته و در ایران کاملا مستقر شوند. البته ساخت کلیسای مسروپ مقدس مشهد به سال ها بعد باز می گردد.

همان طور که گفتیم ارامنه اغلب در شهرها و مناطق ارمنی نشین ایران چون آذربایجان، جلفای اصفهان و تهران ساکن هستند. با این حال بخاطر برخی دلایل تاریخی این ارامنه در شهرهای دیگری از ایران نیز مستقر شده‌‍اند. حضور ارامنه در شهر مشهد که منجر به ساخت کلیسای مسروپ مقدس مشهد شد، به دوره نادرشاه افشار بر می گردد. در ابتدا شاه عباس دوم در جنگ هایش با عثمانی ها ارامنه منطقه آرارات را به جلفای اصفهان کوچاند. سپس نادرشاه افشار با تغییر مرکز پایتخت سیاسی ایران به مشهد و در ادامه جنگ های ایران با عثمانی ها، برخی از ارامنه منطقه جلفا را به مشهد انتقال داد. این ارامنه اغلب در کارهایی مانند زرگری، جواهرسازی و بازرگانی حضور داشتند.

 

آدرس کلیسای مسروپ مقدس مشهد

 

با توجه به نیاز ارامنه مشهد به داشتن مکانی برای ادای مناسب مذهبی خود و بنا به درخواست آنها از استاندار وقت مشهد، در دوره رضاخان در سال 1941، کلیسای مسروپ مقدس مشهد ساخته شد. این کلیسا در خیابان ارگ (امام خمینی فعلی) در اطراف میدان سوم اسفند (ده دی کنونی) در قطعه زمینی به مساحت تقریبی 230 متر در کنار خندق شهر مشهد بنا نهاده شد. فرایند موافقت استانداری و ساخت این کلیسا تقریبا 3 سال طول کشید. نام این کلیسا برگرفته از اسم ابداع کننده الفبای ارمنی یعنی مسروپ ماشتوش، گرفته شده است.

با وجود ساختن کلیسای مسروپ مقدس مشهد، به دلیل مناسب نبودن این شهر برای حضور ارمنیان، به مرور بسیاری از ارمنیان این شهر به دیگر مناطق پر جمعیت ارامنه مهاجرت کردند. با این حال این کلیسا تا اواخر دهه هفتاد هم برقرار بوده و مناسک در آن اجرا می شده است. اما با کم شدن تعداد ارامنه مشهد، به مرور کلیسا تعطیل و به تدیج تا انداه ای دچار آسیب شد.

به دلیل ارزش تاریخی کلیسای مسروپ مقدس مشهد، سازمان میراث فرهنگی و خلیفه گری ارامنه تهران توانستند در سال 1376 این کلیسا را در فهرست آثار ملی ایران ثبت کرده و بودجه لارم برای مرمت و بازسازی آن را جذب کنند. با وجود ثبت ملی این کلیسا هنوز کمتر به آن از طرف سازمان میراث فرهنگی رسیدگی می شود و بخش هایی از کلیسا به سمت مخروبه شدن می رود. مدت هاست در این کلیسا مراسمی برگزار نمی شود، به جز مراسم بسیار ویژه ارامنه ای که به مشهد می آیند که آن هم به صورت تک نفره و خانوادگی و نه گروهی انجام می پذیرد.

نشانی کلیسای مسروپ مقدس مشهد

بازدید از مسروپ مقدس مشهد به عنوان یکی از دیدنی های شهر مشهد، می تواند دیگر ظرفیت های گردشگری این شهر زیبا و تاریخی را به مسافران نشان دهد. امیدواریم که این مقاله شما را به دیدار از کلیسای مسروپ مقدس مشهد ترغیب کرده باشد. اما کلیسای مسروپ مقدس کجاست و در کدام بخش این شهر قرار دارد؟ برای رسیدن به این کلیسا شما باید به دروازه ارگ مشهد و سپس به خیابان امام خمینی آن بروید. پس از آن می توانید در یکی از فرعی های این خیابان معروف مشهد، گنبد مخروطی شکل این کلیسا را از پشت ساختمان ها مشاهده کنید.

آدرس کلیسای مسروپ مقدس مشهد: مشهد، دروازه ارگ، خیابان امام خمینی، فرعی شماره 34، پلاک های 13 و 15

شما میتوانید این مقاله را به اشتراک بزارید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *